1 stycznia 2026 roku weszły w życie istotne zmiany w Karcie Nauczyciela, które porządkują zasady wynagradzania za godziny ponadwymiarowe. Nowelizacja ma szczególne znaczenie w kontekście organizacji wycieczek szkolnych, wyjść i wyjazdów uczniów, czyli obszaru, w którym od lat pojawiały się rozbieżności interpretacyjne i praktyczne problemy sygnalizowane przez szkoły oraz organizatorów turystyki szkolnej i młodzieżowej.

Zmiany te są odpowiedzią na pojawiające się w ubiegłym wątpliwości dotyczące sytuacji, w których nauczyciel nie realizuje zaplanowanych zajęć z przyczyn od niego niezależnych – m.in. z powodu wyjazdu uczniów na wycieczkę – mimo że pozostaje w gotowości do pracy. Wiele organizacji związkowych nauczycieli, a także szkół protestowało w ubiegłym roku odmawiając wyjazdów na wycieczki szkolne. Bubel prawny poprzedniej nowelizacji karty nauczyciela doprowadził do chaosu, przez który przedsiębiorcy zajmujący się turystyka szkolną ponieśli straty.

Gotowość do pracy jako kluczowe kryterium

Nowelizacja wprowadza jednoznaczne rozwiązanie: nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, jeżeli był gotowy do ich realizacji, nawet jeśli zajęcia ostatecznie się nie odbyły.

Ustawodawca precyzuje jednocześnie, że gotowość do pracy oznacza łączne spełnienie czterech przesłanek:

• zamiar wykonywania pracy,
• faktyczną zdolność do jej świadczenia,
• uzewnętrznienie gotowości,
• pozostawanie w dyspozycji pracodawcy.

Przez pozostawanie w dyspozycji pracodawcy należy rozumieć stan, w którym nauczyciel może niezwłocznie podjąć pracę – w szkole lub w innym miejscu wskazanym przez dyrektora.

Wycieczki szkolne i zadania statutowe

Z punktu widzenia turystyki szkolnej szczególnie istotne są przepisy, które wprost odnoszą się do sytuacji związanych z wyjazdami uczniów. Nowe regulacje potwierdzają, że:

• nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, jeśli nie zrealizował ich z powodu wyjazdu uczniów na wycieczkę szkolną, o ile pozostawał w gotowości do pracy,
• dyrektor szkoły może, ale nie musi, powierzyć nauczycielowi w tym czasie inne zadania statutowe lub godziny doraźnych zastępstw,
• brak przydzielenia innych zadań nie pozbawia nauczyciela prawa do wynagrodzenia.

Co istotne, ustawodawca wprost wskazuje, że realizacja zadań statutowych, takich jak opieka nad uczniami podczas konkursów, zawodów sportowych, imprez szkolnych czy wycieczek, nie powoduje utraty prawa do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, które pierwotnie były zaplanowane.

Znaczenie dla organizatorów turystyki szkolnej i młodzieżowej

Nowe przepisy mają charakter porządkujący i stabilizujący. W praktyce oznaczają:

• mniejsze ryzyko sporów pomiędzy szkołami a nauczycielami,
• większą przewidywalność organizacyjną przy planowaniu wyjazdów,
• ograniczenie sytuacji, w których wycieczki szkolne były postrzegane jako problem kadrowy lub finansowy.

Warto również podkreślić, że obowiązek spełnienia wymogów ustawy dotyczy już etapu oferowania zajęć i organizowania pracy, a nie wyłącznie ich faktycznej realizacji. To istotna zmiana interpretacyjna, która wzmacnia spójność systemu.

Wyrównania i przepisy przejściowe

Nowelizacja przewiduje również rozwiązania przejściowe:

• wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe za okres od 1 września 2025 r. do 31 grudnia 2025 r., które nie zostały wypłacone, powinny zostać uregulowane do dnia 6 lutego 2026 r.,
• od 1 września 2025 r. szczegółowe zasady obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe wynikają bezpośrednio z Karty Nauczyciela – regulaminy wynagradzania nie mogą być z nimi sprzeczne.

Praktyka i dialog z rynkiem

Temat rozliczania godzin nauczycieli w kontekście wycieczek szkolnych był od lat przedmiotem licznych pytań i wątpliwości. Wiele z nich było nam sygnalizowanych przez organizatorów turystyki szkolnej i młodzieżowej na konkretnych, rzeczywistych przykładach.

Dziękujemy wszystkim, którzy dzielili się swoimi doświadczeniami i problemami praktycznymi – to właśnie one pozwalają rzetelnie oceniać skutki regulacji i przygotowywać branżę na nadchodzące zmiany.

Wycieczka szkolna a wynagrodzenie nauczyciela – kwestia opieki 24/7

Nowelizacja Karty Nauczyciela, która wchodzi w życie od 1 stycznia 2026 r., porządkuje zasady wynagradzania za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, w tym w sytuacjach związanych z wyjazdami uczniów na wycieczki szkolne. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że nie rozstrzyga ona wprost innej, od lat dyskutowanej kwestii – czyli wynagrodzenia nauczycieli za czas sprawowania opieki nad uczniami podczas wycieczek, który w praktyce bywa czasem dyspozycyjności trwającym całą dobę.

W obowiązujących przepisach brakuje jednoznacznej regulacji, która wprost przesądzałaby, że sam fakt pozostawania z uczniami na wyjeździe przez 24 godziny na dobę automatycznie rodzi prawo do dodatkowego wynagrodzenia. Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego pojawiają się tezy wskazujące, że brak szczegółowych regulacji w Karcie Nauczyciela nie oznacza wyłączenia stosowania ogólnych zasad prawa pracy, w szczególności w zakresie faktycznego czasu pracy oraz pracy wykonywanej ponad obowiązujące normy.

W praktyce oznacza to, że kwestia rozliczania czasu opieki nauczyciela na wycieczce szkolnej nadal pozostaje obszarem interpretacyjnym i najprawdopodobniej jeszcze przez pewien czas będzie przedmiotem sporów oraz dalszych doprecyzowań – zarówno na poziomie praktyki szkolnej, jak i ewentualnych rozstrzygnięć sądowych.

Z tego względu kluczowe znaczenie zyskują dobre praktyki organizacyjne, które pozwalają z jednej strony zapewnić bezpieczeństwo uczniom, a z drugiej – ograniczyć ryzyka związane z niejasnościami dotyczącymi czasu pracy i wynagrodzenia nauczycieli.

Dobre praktyki przy organizacji wycieczek szkolnych

(rekomendacje dla szkół i organizatorów turystyki szkolnej)

Przy organizacji wycieczek szkolnych szczególne znaczenie ma realistyczne planowanie opieki nad uczniami, z uwzględnieniem zarówno bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, jak i realiów pracy nauczycieli. Kluczowe jest jasne określenie, którzy opiekunowie sprawują faktyczną opiekę w poszczególnych częściach dnia oraz w jakich godzinach możliwe jest zapewnienie im rzeczywistego odpoczynku.

Program wyjazdu powinien w sposób przemyślany uwzględniać okresy, w których nauczyciel nie wykonuje czynności opiekuńczych, co ma znaczenie nie tylko organizacyjne, ale również z perspektywy prawa pracy. Istotną rolę odgrywa także odpowiednia liczba opiekunów w stosunku do liczby uczestników wycieczki, ponieważ umożliwia ona rotacyjność dyżurów i ogranicza ryzyko stałej, całodobowej dyspozycyjności jednej osoby.

Nie bez znaczenia pozostaje czytelna dokumentacja organizacyjna. Harmonogramy, regulaminy wyjazdu, karty wycieczek oraz zakresy obowiązków opiekunów powinny jasno opisywać charakter wykonywanych zadań oraz czas ich realizacji. Taka dokumentacja sprzyja przejrzystości zasad, ułatwia współpracę pomiędzy szkołą a organizatorem oraz ogranicza ryzyko nieporozumień na etapie realizacji wyjazdu.

Świadome planowanie wyjazdów edukacyjnych to nie tylko kwestia bezpieczeństwa i jakości programu, ale również element dobrej organizacji pracy. W praktyce przekłada się ono na większą stabilność organizacyjną, mniejsze napięcia kadrowe oraz sprawniejsze funkcjonowanie turystyki szkolnej i młodzieżowej, która odgrywa istotną rolę w procesie edukacyjnym i wychowawczym.

Turystyka szkolna i młodzieżowa pełni niezwykle istotną rolę edukacyjną, wychowawczą i społeczną. Dlatego tak ważne jest, aby była organizowana w sposób odpowiedzialny, przemyślany i zgodny z aktualnymi realiami prawnymi – nawet jeśli nie wszystkie kwestie zostały jeszcze jednoznacznie uregulowane.

Europejskie Stowarzyszenie Przedsiębiorców Turystycznych na bieżąco monitoruje zmiany legislacyjne i praktykę ich stosowania, reagując na sygnały płynące z rynku i realne doświadczenia organizatorów. W razie pytań lub wątpliwości związanych z organizacją wycieczek szkolnych oraz stosowaniem nowych przepisów pozostajemy do dyspozycji naszych członków.

Źródła i akty prawne

Poniżej publikujemy linki do najważniejszych aktów i źródeł, które szczegółowo opisują zmiany:

📌 Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela
👉 tekst ustawy (Sejm RP): Ustawa zmieniająca Kartę Nauczyciela – Sejm RP

📌 Informacja na gov.pl o zmianach w Karcie Nauczyciela
👉 Nowelizacja Karty Nauczyciela – gov.pl

📌 Komunikaty medialne o wynagrodzeniu za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe
👉 Od 1 stycznia 2026 r. wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe – samorzad.pap.pl
👉 Nowe zasady wypłacania wynagrodzenia – inforlex.pl

---