Sąd uwzględnił zażalenie Europejskiego Stowarzyszenia Przedsiębiorców Turystycznych, uchylił postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia i przekazał sprawę prokuratorowi do dalszego prowadzenia.
To ważne rozstrzygnięcie nie tylko dla tej konkretnej sprawy. Sąd zwrócił uwagę na problemy, które ESPT dostrzega również w innych postępowaniach dotyczących potencjalnie nielegalnego organizowania imprez turystycznych.
Odmowy wszczęcia oraz umorzenia postępowań dotyczących działalności prowadzonej bez wymaganego wpisu do rejestru organizatorów turystyki są jednym z problemów, z którymi coraz częściej spotykamy się w działaniach przeciwko szarej strefie. Nie oznacza to jednak końca sprawy. ESPT analizuje otrzymywane rozstrzygnięcia, korzysta z dostępnych środków zaskarżenia, a równolegle podejmuje działania zmierzające do zmiany przepisów, które obecnie ograniczają możliwość społecznej kontroli niektórych decyzji prokuratury.
⚖️ Sąd uchyla odmowę wszczęcia
W jednej z prowadzonych przez nas spraw prokuratura odmówiła wszczęcia dochodzenia, uznając, że opisany czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. ESPT zaskarżyło to rozstrzygnięcie.
W zażaleniu wskazaliśmy między innymi na publiczne oferowanie za jedną cenę produktu obejmującego kilka świadczeń, w tym zakwaterowanie i wyżywienie, a także na przedwczesne zakończenie postępowania bez przeprowadzenia wszystkich czynności pozwalających ustalić rzeczywisty charakter oferowanego produktu.
Sąd uznał, że kluczowe znaczenie ma ustalenie, jakie świadczenie było faktycznie oferowane i czy stanowiło ono imprezę turystyczną.
To szczególnie istotne z punktu widzenia praktyki rynkowej. O charakterze produktu nie przesądza bowiem nazwanie go przez oferującego „warsztatami”, „campem”, „retreatem”, „wyjazdem integracyjnym” czy w jeszcze inny sposób. Znaczenie ma rzeczywisty zakres świadczeń, sposób ich łączenia i oferowania oraz relacja pomiędzy przedsiębiorcą a uczestnikiem.
🔎 Reklama i rzeczywisty zakres świadczeń mają znaczenie
Sąd zwrócił również uwagę na rozbieżność pomiędzy regulaminem przedstawionym w sprawie a treścią publicznych materiałów reklamowych.
Z jednej strony regulamin wskazywał, że organizator nie odpowiada za określone świadczenia związane z podróżą. Z drugiej strony w materiałach promujących wydarzenie podawano, że cena obejmuje między innymi nocleg i wyżywienie.
Wniosek jest prosty: przy ocenie działalności nie można opierać się wyłącznie na nazwie produktu czy pojedynczym postanowieniu regulaminu. Konieczne jest zbadanie tego, co przedsiębiorca rzeczywiście oferował klientom.
🧾 Wyjaśnienia przedsiębiorcy wymagają weryfikacji
Istotnym elementem uzasadnienia jest również ocena sposobu prowadzenia czynności sprawdzających. W toku postępowania prokuratura zwróciła się do przedsiębiorcy z pytaniami i uzyskała od niego wyjaśnienia dotyczące między innymi udziału innego podmiotu w organizacji świadczeń.
Sąd wskazał jednak, że odpowiedzi tych nie zweryfikowano. Nie sprawdzono między innymi, czy deklarowana współpraca rzeczywiście istniała oraz jaki był faktyczny podział obowiązków pomiędzy poszczególnymi podmiotami.
Samo wyjaśnienie osoby, której działalności dotyczy zawiadomienie, nie powinno zastępować ustalenia faktów, szczególnie gdy zabezpieczone materiały reklamowe, regulaminy, informacje o cenie czy zakresie świadczeń mogą wskazywać na inny model działalności.
⏳ Odmowa wszczęcia nie oznacza końca sprawy
Jeżeli ESPT otrzymuje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania i istnieją podstawy do jego zakwestionowania, analizujemy uzasadnienie oraz zgromadzony materiał, a następnie korzystamy z przysługujących środków zaskarżenia.
Problemem pozostaje czas. Zażalenie musi zostać rozpoznane przez sąd, a terminy postępowań sądowych powodują, że od zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa do uzyskania sądowej kontroli decyzji prokuratury może minąć wiele miesięcy.
Otrzymane właśnie postanowienie pokazuje jednak, że taka kontrola ma realne znaczenie. W tej sprawie doprowadziła do uchylenia odmowy wszczęcia i przekazania sprawy prokuratorowi do dalszego prowadzenia.
⚠️ Umorzenia pozostają znacznie większym problemem
Inaczej przedstawia się sytuacja w przypadku postanowień o umorzeniu postępowania. W obecnym stanie prawnym możliwości organizacji społecznej, która wcześniej zawiadomiła o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, są w tym zakresie istotnie ograniczone.
W części spraw uzasadnienia wydawanych decyzji pokazują, że problem może wynikać z niewystarczającej znajomości specyfiki przepisów dotyczących organizowania imprez turystycznych, błędnej oceny charakteru oferowanych świadczeń albo przyjęcia za prawdziwe wyjaśnień przedsiębiorcy bez ich pełnej weryfikacji.
Tymczasem ESPT nie posiada obecnie w każdej takiej sprawie możliwości doprowadzenia do bezpośredniej kontroli sądowej decyzji o umorzeniu.
Zażalenia do sądu
Tam, gdzie przepisy przewidują możliwość zaskarżenia odmowy wszczęcia, ESPT korzysta z kontroli sądowej.
Prokuratura Krajowa
Gromadzimy sprawy budzące poważne wątpliwości i przekazujemy je do szerszej analizy na poziomie centralnym.
Zmiana przepisów
Zabiegamy o rozszerzenie uprawnień organizacji społecznych do kontroli postanowień kończących postępowania.
📂 Sprawy trafiają również do Prokuratury Krajowej
Ograniczenie możliwości zaskarżenia postanowienia o umorzeniu nie oznacza, że takie sprawy pozostają bez dalszych działań.
ESPT gromadzi postanowienia oraz dokumentację postępowań, w których sposób zakończenia sprawy budzi istotne wątpliwości, i będzie przekazywać ten materiał Prokuraturze Krajowej w celu dokonania szerszej oceny praktyki prowadzenia tego rodzaju postępowań.
21 z 40 spraw
W ramach wcześniejszej interwencji ESPT Prokuratura Krajowa przeanalizowała grupę 40 postępowań. W 21 przypadkach polecono ponowne podjęcie spraw.
Pokazuje to, że analiza praktyki poszczególnych jednostek prokuratury na poziomie centralnym może prowadzić do konkretnych rezultatów.
🏛️ ESPT zabiega o zmianę Kodeksu postępowania karnego
Nasze działania nie ograniczają się do poszczególnych postępowań.
ESPT zwróciło się do Ministerstwa Sprawiedliwości z propozycją zmiany przepisów Kodeksu postępowania karnego dotyczących uprawnień instytucji społecznych zawiadamiających o możliwości popełnienia przestępstwa.
Obecne rozwiązania tworzą istotną asymetrię. W określonych sytuacjach instytucja społeczna może doprowadzić do sądowej kontroli postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, natomiast po wszczęciu postępowania i jego późniejszym umorzeniu możliwości takiej kontroli są znacznie ograniczone.
W naszej ocenie trudno znaleźć wystarczające uzasadnienie dla takiego rozróżnienia, szczególnie w sprawach dotyczących naruszeń godzących nie tylko w interes pojedynczej osoby, lecz również w bezpieczeństwo konsumentów, uczciwą konkurencję oraz prawidłowe funkcjonowanie całego rynku.
Przedstawiona przez ESPT argumentacja spotkała się z merytorycznym zainteresowaniem, a kwestia rozszerzenia uprawnień instytucji społecznych ma być brana pod uwagę przy dalszych pracach dotyczących zmian procedury karnej.
Jeżeli zmiany pójdą w postulowanym przez nas kierunku, organizacje społeczne otrzymają skuteczniejszy instrument kontroli decyzji o umorzeniu postępowań w sprawach, w których wcześniej zawiadamiały o możliwości popełnienia przestępstwa.
🛡️ Kontrola legalności rynku wymaga konsekwencji
Działania przeciwko szarej strefie nie kończą się w momencie wysłania zawiadomienia. Samo skierowanie pisma do właściwego organu jest dopiero początkiem.
Dlatego monitorujemy dalszy bieg spraw, analizujemy otrzymywane rozstrzygnięcia, korzystamy z dostępnych środków zaskarżenia, przekazujemy sprawy wymagające szerszej interwencji organom nadrzędnym, a jednocześnie działamy na rzecz zmian legislacyjnych tam, gdzie obecne przepisy nie zapewniają wystarczających instrumentów kontroli.
Postanowienie Sądu Rejonowego w Gliwicach pokazuje, że sądowa kontrola decyzji prokuratury ma realne znaczenie.
Dla ESPT jest to również potwierdzenie, że w sprawach dotyczących potencjalnie nielegalnego organizowania imprez turystycznych należy konsekwentnie domagać się ustalenia faktów i oceny rzeczywistego charakteru oferowanego produktu, zamiast poprzestawać na jego nazwie lub nieweryfikowanych deklaracjach.